شرایط ۴ گانه ثبت اختراع – آشنایی با شروط ثبت اختراع

شروط ثبت اختراع ، اصولی چهارگانه است که نیاز است تمامی افرادی که طرح یا ایده ای جهت ثبت دارند، از آن پیروی کنند. بر اساس قوانین ثبت اختراع، هر ایده و ابتکار جدید به ­شرطی قابل ثبت می­باشد که شروط ذیل را داشته باشد. در این مقاله از ایران پتنت به  این شروط در اکثر کشورهای دنیا پذیرفته شده و به صورت زیر است می پردازیم

الف) جدید بودن اختراع

اولین شرط ثبت یک اثر ابداعی به­عنوان اختراع، جدید بودن آن است. این بدین معنا است که در هیچ بانک اطلاعات کتبی و یا اسناد شفاهی و یا از طریق استفاده عملی، اطلاعاتی مبنی بر سابقه انجام کاری شبیه به اثر مورد ثبت وجود نداشته باشد. باید به این نکته دقت کرد که بعضا امکان دارد قابلیت ثبت اثر به ­علت افشای ناخواسته توسط خود مخترع مثلا چاپ مقاله در مجلات یا ارایه در کنفرانس‌ها و غیره از بین برود. حتی اگر در مکانی یا مجله­ای در مورد اثر خود صحبت کند و یا مقالاتی به چاپ برساند نیز مشمول افشا ناخواسته خواهد بود. البته یکسری استثنائات با عنوان «مهلت ارفاقی» در این زمینه وجود دارد که در این فصل به آن اشاره شده است.

ب) داشتن کاربرد صنعتی

از دیگر شروط ثبت اختراع، داشتن کاربرد صنعتی است. به این معنا که صرف­ نظر از توجیهات اقتصادی، بتوان اختراع را بگونه ­ای در صنعت به کار گرفت. در اینجا نیز باید توجه کرد که ثبت اختراع تنها به ­عنوان ابزار حفاظتی از اختراع است و هیچ تضمینی برای تولید آن نیست. تولید تنها به مسایل بازار و اقتصاد تولید باز می­گردد. گاهی اختراعاتی بوده که در گذشته دارای توجیه اقتصادی نبوده ولی با تغییر شرایط تولید آن، توجیه ­پذیر شده ­اند.

ج) وجود گام ابتکاری

داشتن گام ابتکاری در اختراع یکی از مهترین شروط ثبت اختراع و پتنت شدن اختراع است. این بدین معنا است که اختراع نتیجه ­ی یک امر بدیهی نیست. اثبات این موضوع توسط مخترع بسیار با اهمیت است. به­ عبارت روشن­ تر اختراعی در صورتی گام ابتکاری دارد که بتوان با استفاده از آن مشکلی از مشکلات موجود را برطرف ساخت. به عنوان نمونه ممکن است اختراعی جدید بوده و حاوی کاربرد صنعتی باشد ولی مشکلی را حل نکند، لذا این اختراع شرط «گام ابتکاری» را نداشته و غیرقابل ثبت نمی ­باشد.

د) افشا کامل اختراع

از دیگر شروط ثبت اختراع این است که مخترع می­ باید روش ساخت اختراع خود را به­ طور کامل، شفاف و بی­کم و کاست افشا کند. این موضوع باید برای سازمان­ های ثبت­ کننده اختراع کاملا محرز شود. ناگفته نماند که افشای کامل اختراع به‌نوعی به‌نفع مخترع است به­طوری که سازمان ثبت اختراع کشور متبوع بتواند از کل چارچوب ترسیم شده در اختراع حفاظت نماید.

چارچوب ­های قانونی ثبت اختراع

برخی کشورها به ­علت محدودیت­ های مالی و مسایل دیگر از قبول مسئولیت برای بررسی اختراع شانه خالی کرده‌اند و به یک بررسی تشریفاتی که باید قبل از ثبت اظهار‌نامه انجام شود، بسنده نموده ­اند. برخی دیگر از کشورها بررسی ماهوی دقیقی بر روی درخواست ثبت اختراع انجام می­دهند. این کشورها دو دسته هستند؛ در گروهی کار بررسی ماهوی پس از وصول اظهارنامه ثبت اختراع به­صورت خودکار انجام می­شود، در حالی­که گروهی دیگر بررسی ماهوی را تنها پس از درخواست یک اظهارنامه­ی ویژه انجام می­  دهند. بر اساس قوانین قابل اعمال در مورد اختراع، این اظهارنامه­ی ویژه برای بررسی‌ ماهوی اختراع باید در یک دوره­ی زمانی معین – که ممکن است بیش از چندین سال به­  طول بیانجامد- به ثبت برسد. بنابراین، این روش اعطای حق اختراع به ­دلایلی از جمله امکان تأخیر در بررسی، زمان­بر خواهد بود. بنابراین در خیلی از کشورها و در سطح بین المللی، تلاش­ هایی برای تسریع روند مقدمات اعطای حق اختراع انجام شده است. به­ علاوه شماری از کشورها مقرر کرده­ اند که اظهارنامه  ­ی حق اختراع بعد از یک دوره ­ی زمانی مشخص منتشر شود ‌(معمولاً ۱۸ ماه بعد از تاریخ ثبت اظهارنامه یا تاریخ حق تقدم (در مواردی که حق تقدم ادعا می­شود)).  / بیشتر بخوانید: شروط ثبت اختراع

همچنین بر اساس تعهدات بین ­المللی از جمله کنوانسیون پاریس برای حمایت از مالکیت صنعتی و موافقت­ نامه ­ی قلمروهای تجاری مربوط به حقوق مالکیت فکری یک مهلت اضافی شش ماهه برای پرداخت شارژ سالیانه لحاظ شده است.  کشورها می­توانند مهلت اضافی را طولانی­ تر نمایند. قصور در پرداخت شارژ سالیانه در طول مهلت اضافی، منجر به از بین رفتن حق قانونی اختراع می­شود.

البته توضیحات مفصل در زمینه چارچوب­های قانونی ثبت اختراع، استثنائات ثبت، اصول ثبت و دیگر توضیحات مرتبط در دیگر مقالات ایران پتنت آورده شده است.