سه شنبه / 30 مهر 1398 [به وب سايت اطلاع رساني حقوق مالكيت فكري خوش آمديد] [طرح پيشنهادي برگزاري مجموعه كارگاه هاي آموزشي تخصصي حقوق مالكيت فكري و حقوق تجاري سازي فناوري ]
درباره موسسه IPS
صفحه اصلي
درباره ما
چارت موسسه
توانمنديها
عضويتها و افتخارات
ارتباط با ما
كارگروه ارزيابي و داوري اختراعات
آشنايي با كارگروه
درباره مالكيت فكري
اخبار و رويدادها
مطالب آموزشي
مجموعه قوانين
كتب تخصصي
پيوندهاي مفيد
كارگروه آموزش و ترويج
دوره هاي برگزار شده
دوره هاي تدوين شده
اعضاي هيات علمي
ثبت نام و مشاوره
دريافت خبرنامه
مشاوره
نظردهي
W_VOTE
 نظر شما در مورد معاهده PCT چيست؟
 فرصت طلائي
 تهديد ملي
 هر دو
 فرآيند ثبت اختراع بايد چگونه باشد؟

 1392/02/07

منابع  :  http://www.hamafarini.com
خلاصه  :  عملكرد اداره ثبت اختراع ايران در سال هاي اخير و انتقادات فراواني كه از آن مي شود اين پرسش جدي را در ذهن بسياري از مخترعان، مديران شركت ها و سياست گذاران حوزه علم و فناوري ايجاد كرده كه فرآيند مناسب ثبت اختراع به راستي بايد چگونه باشد.


عملكرد اداره ثبت اختراع ايران در سال هاي اخير و انتقادات فراواني كه از آن مي شود اين پرسش جدي را در ذهن بسياري از مخترعان، مديران شركت ها و سياست گذاران حوزه علم و فناوري ايجاد كرده كه فرآيند مناسب ثبت اختراع به راستي بايد چگونه باشد. آيا استاندارد پذيرفته شده اي براي اين فرآيند در دنيا وجود دارد؟ در پاسخ بايد گفت كه بلي. نظام ثبت اختراع در برخي كشورها پيشينه چندصدساله و در برخي چندده ساله دارد. اين تجربه طولاني و آزمون و خطاهاي فراوان در كنار پژوهش هاي علمي، فرآيند ثبت اختراع بيشتر كشورهاي پيشرو در حوزه علم و فناوري را به سوي يك فرآيند استاندارد برده است. در ادامه مهم ترين بخش ها و ويژگي هاي اين فرآيند به بياني ساده تشريح مي شود. اگر چه در جزييات اين فرآيند در كشورهاي مختلف تفاوت هايي وجود دارد، مواردي كه در ادامه مي آيد در فرآيند ثبت اختراع بيشتر كشورها مشاهده مي شوند.

مخترع براي ثبت اختراع خود از وكيل يا كارگزار ثبت اختراع كمك مي گيرد. وكيل در نخستين گام، جستجوي كاملي را در بانك هاي اطلاعاتي تخصصي ثبت اختراع انجام مي دهد و اختراعات مشابه قبلي را به دقت مطالعه مي كند تا مشخص شود كه آيا اختراع آنگونه كه مخترع مي پندارد جديد است يا خير. در بيشتر موارد، تمام يا چند مورد از ويژگي هاي اختراع مورد نظر پيش از اين توسط ديگران (در همان كشور يا ديگر كشورهاي جهان) ثبت شده است. پس از اين جستجو، تصوير بهتري از مرز اختراع براي مخترع و وكيلش به دست مي آيد و مخترع مي تواند بهتر در مورد ارزش ثبت اختراع و صرف هزينه و وقت فراوان به اين منظور تصميم گيري كند.

اگر نظر مخترع بر ثبت اختراعش بود، اظهارنامه يا تقاضانامه ثبت اختراع توسط وكيل مخترع با دقت تهيه مي شود كه شامل مشخصات و آدرس مخترع و مالك، پيشينه، شرح اختراع و ادعانامه است. مهم ترين بخش اين اظهارنامه ادعانامه است كه مرز دقيق حوزه استحفاظي اختراع را تعيين مي كند. اين بخش فني-حقوقي حتماً بايد توسط وكلا يا كارگزاران ثبت اختراع تهيه شود كه داراي تحصيلات فني مربوطه در حد كارشناسي ارشد يا دكترا هستند و آموزشهاي حقوق مالكيت فكري را ديده و مدرك وكالت ثبت اختراع (چيزي شبيه مدرك وكالت دادگستري) دارند. اگر در آينده مخترع بخواهد از كسي به دليل نقض اختراعش به دادگاه شكايت ببرد، در دادگاه تنها به حوزه ادعاها (و نه شرح اختراع) در تعيين وقوع يا عدم وقوع نقض استناد مي شود.

اظهارنامه بصورت الكترونيك يا حضوري در اداره ثبت اختراع ثبت مي شود و يك تاريخ تشكيل پرونده و يك شماره تشكيل پرونده به آن اختصاص مي يابد. اين تاريخ بسيار مهم است زيرا (فارغ از اين كه فرآيند ثبت چه اندازه به درازا بكشد)، در صورت موافقت نهايي با ثبت اختراع، زمان حفاظت از زمان تشكيل پرونده شروع مي شود.

اين اظهارنامه از نظر مطابقت با الزامات شكلي بررسي و در صورت رعايت آن الزامات بلافاصله يك كد طبقه بندي استاندارد ثبت اختراع مي گيرد و به مميز آن كد ارسال مي شود. در ادارات بزرگ براي بررسي هر كد (كه تعداد آنها خيلي زياد است) يك يا دو مميز و چند كمك مميز وجود دارند. لذا اظهارنامه در صف رسيدگي آن مميز قرار مي گيرد. اين مميزان معمولاً داراي مدرك دكترا يا كارشناسي ارشد دقيقاً در آن حوزه و داراي مدرك مميزي ثبت اختراعات است. در برخي ادارات، حداقل پنج سال سابقه فعاليت صنعتي در آن حوزه فناوري هم از پيش نيازهاي ورود به حرفه مميزي ثبت اختراع است. اين مميزان همه در استخدام اداره ثبت اختراع هستند. لذا در برخي دفاتر ثبت اختراع هزاران مميز كارآزموده فعالند كه هر كدام مميزي يك حوزه بسيار خاص فناوري را برعهده دارند. البته در ادارات كوچك تر مي توان مميزي چند طبقه مرتبط را به يك مميز سپرد تا امكان برقراري نظام مميزي با تعداد كمتري از مميزان آموزش ديده فراهم آيد.

اظهارنامه پس از 18 ماه دقيقاً همان گونه كه به اداره ارائه شده با تمام جزييات بر روي وب سايت اداره ثبت اختراع قرار مي گيرد (فارغ از انجام شدن يا نشدن مميزي و نتيجه آن) و هركسي مي تواند از هر كجاي دنيا به رايگان به آن دسترسي داشته باشد.

مميز مربوطه بررسي را شروع مي كند و يك گزارش دقيق و كامل تهيه مي كند كه به گزارش جستجو معروف است. در اين گزارش معمولاً تازگي ادعاها يا ابتكاري بودن آنها با استناد دقيق به اختراعات و مقالات و اطلاعات منتشر شره قبلي زير سئوال برده مي شود. بسته به صف بررسي مميز، اين گزارش مي تواند قبل يا پس از انتشار اظهارنامه ثبت اختراع (يعني كمتر يا بيشتر از 18 ماه) بر روي اينترنت تهيه گردد.

گزارش جستجو براي وكيل مخترع ارسال مي شود. مخترع و وكيل وي مي توانند دلايل خود در مخالفت با ايرادات مميز را در مهلت قانوني اداره ثبت اختراع ارائه كنند اما اين كار الزامي نيست. بنابراين در اين مرحله مخترع و وكيلش فرصت دفاع قانوني دارند. اما اين دفاع كار بسيار بسيار تخصصي است و دانش و تجربه بالايي در حوزه فني اختراع و حقوق مالكيت فكري (و همچنين پيامدهاي بازاري و اقتصادي اختراع) را مي طلبد. مخترع در اين مرحله نمي تواند حتي يك كلمه ماهوي جديد به متن اختراع اضافه كند و تنها در چارچوب همان متن اوليه فضاي دفاع دارد. يعني گاهي اگر چه حق با مخترع است اما چون در اظهارنامه اوليه اي موضوع مورد نظر را افشا نكرده دفاعش رد مي شود.

اگر گزارش جستجو قبل از هجده ماه تهيه شود همراه با اظهارنامه منتشر مي شود.

در مرحله بعدي همان مميز پس از مطالعه پاسخ وكيل مخترع، راي ديگري صادر مي كند كه "گزارش مميزي" ناميده مي شود. اگر وكيل مخترع به "گزارش جستجو" واكنشي نشان نداده باشد، "گزارش مميزي" عيناً همچون گزارش جستجو خواهد بود. اما اگر توجيهات وكيل مخترع از نظر فني و حقوقي براي مميز قانع كننده باشد در آن صورت مميز برخي از ايرادات خود را حذف مي كند.

اگر چه مخترع و وكيلش هنوز با پرداخت هزينه بيشتر فرصت دفاع دارند اما معمولاً تغيير نظر مميز بعد از اين مرحله بسيار سخت و بعيد است. در برخي ادارات (مثل اداره ثبت اختراع اروپا) به مخترع و وكيلش امكان داده مي شود كه در جلسه اي با مميز توضيحات خود را ارائه كنند اما اينكار هزينه زيادي دارد و معمولاً تاثير چنداني در تغيير نظر تخصصي مميز ندارد. لذا دفاع حضوري تنها براي موارد استثنا انجام مي شود.

مخترع و وكيلش اگر با توجه به ادعاهاي مورد اشكال اگر همچنان به ادامه فرآيند علاقمند باشند، بايد ادعاهاي مورد اشكال را حذف و مواردي را هم تصحيح كنند (يعني گستره مورد حفاظت اختراع شان را كوچك و كوچك تر كنند). ادعاهاي تصحيح شده دوباره براي مميز ارسال مي شود (دقت كنيد كه شرح اختراع معمولاً تغييري نمي كند).

اگر مميز با متن اصلاح شده ادعاها موافقت كرد، با اعطاي حقوق انحصاري مطابق ادعاهاي جديد موافقت مي كند و با پرداخت هزينه هاي مربوطه اختراع مربوطه به ثبت نهايي مي رسد. در اين مرحله متن جديد (كه در بيشتر موارد تنها ادعاهاي متفاوتي دارد)، به جاي متن اظهارنامه بر روي وب سايت اداره ثبت اختراع قرار مي گيرد.

اگر مميز با ادعاهاي جديد مخالفت كرد، عملاً تقاضاي ثبت رد مي شود و همان متن اظهارنامه اوليه همچنان در همان حالت اوليه روي وب سايت اداره ثبت اختراع مي ماند.

معمولاً رقبا و ذينفعان در اين مرحله فرصت اعتراض دارند. مثلاً آنها ممكن است سندي ارائه كنند كه مميز نديده و به استناد آن مي توان تازگي ثبت اختراع را زير سئوال برد. اين مهلت در اداره ثبت اختراع اروپا نه ماه است. پس از اين تاريخ هركسي كه به ثبت اختراع اعتراضي دارد بايد شكايت به دادگاه ببرد و در فرآيندي بسيار زمان بر و پرهزينه خواهان ابطال اختراع شود.

البته وكيل مخترع مي تواند در مهلتي مشخص و با پرداخت هزينه هاي مربوطه، به تصميم مميز اعتراض كند و كار به مرجع بالاتري ارجاع شود. اما از آنجا كه دلايل رد اختراع و كل فرآيند بصورت دقيق، شفاف و مستند وجود دارد و مميز از صاحب نظرترين افراد در حوزه مورد نظر است، معمولاً شانس موفقيت وكيل مخترع در اين مرحله خيلي كم است. از سوي ديگر، مخترع بايد هزينه بسيارزيادي به وكيل خودش بابت اين مرحله بپردازد كه در اكثر موارد توجيه لازم را ندارد. بايد توجه داشت كه مميز مربوطه در طول سال صدها و بلكه هزاران درخواست ثبت اختراع در يك حوزه فني خاص را با دقت بسيار بسيار زياد تجزيه و تحليل مي كند و پس از مدتي بر تمام تحولات آن حوزه احاطه كامل و مثال زدني پيدا مي كند. لذا نظرات وي معمولاً صحيح و قابل اتكا است.

ك تك گام هاي اين فرآيند با هزنه ها و محدوديت هاي زماني همراه است كه هر گونه كوتاهي در توجه به آنها باعث ابطال درخواست ثبت مي شود. يعني اگر پاسخي در زمان مناسب داده نشود يا هزينه اي به موقع پرداخت نشود، ابتدا فرصتي محدود براي جبران با هزينه بيشتر وجود دارد و پس از آن درخواست ثبت اختراع باطل مي شود و هيچ راهي براي احياي دوباره آن وجود ندارد.

پس از ثبت نهايي اختراع، مخترع يا وكيلش بايد هر سال در موعد مشخصي هزينه تمديد سالانه آن را بپردازد تا حق انحصاري دريافتي به قوت خود باقي بماند و اين امر تا 20 سال پس از تاريخ تشكيل پرونده ادامه مي‎يابد. هر زمان كه مخترع تشخيص دهد اين اختراع ارزش پرداخت هزينه تمديد (كه تصاعدي محاسبه مي شود) را ندارد، تنها كافي است هزينه تمديد را در موعد مقرر نپردازد تا حقوق انحصاري اش ابطال شود. از آن پس هر كسي مي تواند در كشور مورد نظر بدون نياز به كسب مجوز از مخترع نسبت به ساخت و فروش اختراع مورد نظر اقدام كند.
نويسنده: سيد كامران باقري
خبرنامه
تبليغات